وضعیت بنزین در ایران؛ اعداد و ارقام واقعی چه میگویند؟
نزین در ایران فقط سوخت خودرو نیست؛ کلمهای کلیدی و یادآور یکی از چالشهای اساسی جمهوری اسلامی بهخصوص در ۱۵ سال اخیر است.در ماههای اخیر ادعاهای متفاوتی در رسانهها، شبکههای اجتماعی و فضای عمومی دربارۀ میزان مصرف بنزین و قیمت آن در مقایسه با کشورهای دیگر منتشر شده است. در این گزارش تلاش کرده، با استناد به آمارها و دادههای معتبر و با بررسی چند شاخص مهم و بهرهگیری از نمودارها، تصویری نسبتاً روشن و واقعی از وضعیت بنزین در کشور ترسیم کند؛ از آمار مصرف تا مقایسۀ درست میزان مصرف و قیمت آن با دیگر کشورها و اثر تورمی افزایش قیمت بنزین.در این سال، میزان مصرف بنزین در کشورهای آمریکا، چین، برزیل، روسیه، هند، کانادا، ژاپن و مکزیک از یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون لیتر روزانه در ایالات متحده آمریکا تا ۱۱۸ میلیون لیتر در روز در مکزیک بوده است.این در حالی است که متوسط مصرف روزانۀ بنزین در ایران در سال ۱۴۰۱ حدود ۱۰۵ میلیون لیتر و در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۱۵ میلیون لیتر گزارش شده است.
با همۀ این اوصاف، مقایسۀ شرایط ایران با اقتصادهای بزرگ با ویژگیها و جغرافیای متفاوت قاعدتاً نمیتواند مقایسۀ درستی باشد. برای مقایسۀ بهتر باید دید ایران بهنسبت کشورهای منطقه و همسایگان خود چه وضعیتی دارد.اگر شرایط ایران را در قیاس با کشورهای منطقه بسنجیم، در ظاهر ایران بیشترین آمار مصرف را بهنسبت کشورهای دیگر دارد، اما با در نظر گفتن عامل جمعیت،باید توجه داشت که مصرف بنزین در کشورهای گوناگون به متغیرهای زیادی مانند تعداد خودرو، وضعیت حملونقل عمومی و حتی انواع سوخت خودروها بستگی دارد.برای نمونه، سوخت غالب خودروها در ایران بنزین است، درحالیکه در باقی کشورها اینطور نیست.طبق حدود ۶۰ درصد خودروهای سبکِ فروشرفته در ترکیه در سال ۲۰۱۹ گازوئیلسوز بودهاند، اما در ایران بیش از ۹۰ درصد خودروهای سبک بنزینسوز هستند و کمتر از ۱۰ درصد خودروها سوخت دوگانه (بنزین/گاز) دارند یا اصطلاحاً دوگانهسوزند.ارزش هر لیتر بنزین آزاد سه هزار تومانی در ایران، در حال حاضر، بسته به اینکه کدام قیمت دلار (دلار آزاد، دلار مبادلاتی یا دلار ترجیحی) را در نظر بگیریم، بین ۴ تا ۱۰ سنت است.
این رقم اکنون کمترین قیمت در سراسر دنیا است و بین یکششم تا یکبیستمِ قیمت بزنین کشورهای همسایه است.تجربه نشان داده که اثر تورمی بنزین، با توجه به تأثیرات روانی و شرایط اقتصادی، بسیار متغیر و متفاوت است. بهعنوان نمونه، افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ بلافاصله روی افزایش نرخ تورم تأثیر داشت، اما در عوض تجربۀ افزایش قیمت بنزین در سالهای ۱۳۹۴ تأثیر محسوسی روی روند تغییرات نرخ تورم نداشت.در زمان افزایش یکونیم تا سهبرابری قیمت بنزین در آبان ۹۸، اقتصاد ایران شرایط بحرانی داشت و از سال ۹۷ نرخ تورم بدون بنزین هم روند صعودی داشت، اما در سال ۹۳ در شرایط نسبتاً باثبات تورمی افزایش قیمت بنزین از ۴۰۰ تومانِ سهمیهای به هزار تومان عملاً تأثیر خاصی روی افزایش کلی متوسط قیمت سبد خانوار نداشت.طبق ، متوسط مصرف بنزین در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۱۵ میلیون لیتر در روز بوده است. به عبارتی، سرانۀ مصرف بنزین برای هر ایران روزانه کمی بیش از ۱.۳۵ لیتر در روز یا ماهانه ۴۱ لیتر بوده است.اگر قیمت آزاد بنزین را در نظر بگیریم، هر ایرانی ماهانه حدود ۱۲۲ هزار تومان برای بنزین هزینه میکند که این مبلغ برای هر خانوادۀ ایرانی بهطور متوسط ۳۹۰ هزار تومان است؛ یعنی کمتر از دو درصد هزینۀ خانوار در سال ۱۴۰۲.با توجه به اثر تورم و ثابت ماندن قیمت بنزین، میتوان انتظار داشت که این نسبت اکنون به حدود یکونیم درصد هزینۀ خانوار رسیده باشد.
ليست هناك تعليقات:
إرسال تعليق