هوش مصنوعی ایران در پیچ سیاستگذاری؛ سه ضلع حکمرانی به توافق می‌رسند؟

 هوش مصنوعی ایران در پیچ سیاستگذاری؛ سه ضلع حکمرانی به توافق می‌رسند؟

در سال جاری، با تصویب و تشکیل «ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی» در دولت چهاردهم و برگزاری دو جلسه آن به ریاست دکتر عارف، هم‌زمان طرح ملی هوش مصنوعی نیز در مسیر بررسی در صحن علنی مجلس قرار گرفته است. هر دو ساختار در تلاش برای ساماندهی حکمرانی و توسعه هوش مصنوعی در کشور هستند اما هم‌پوشانی وظایف و نبود سازوکار مشخص برای هماهنگی، نگرانی‌هایی درباره موازی‌کاری و کاهش بهره‌وری در اجرای سیاست‌ها ایجاد کرده است.ستاد هوش مصنوعی به استناد سند ملی هوش مصنوعی مصوب هیئت دولت، تشکیل شده و مأموریت دارد تا در ۱۴ حوزه کلیدی فعالیت کند. از جمله این مأموریت‌ها می‌توان به توسعه زیرساخت ابری با ظرفیت پردازش بالا، ایجاد و توسعه بازارگاه داده و اطلاعات برای تحقق حکمرانی یکپارچه داده‌ها، طراحی و توسعه مدل‌های زبانی بزرگ و کوچک به‌ویژه در قالب دستیارهای هوشمند، و همچنین تعمیق دانش و فناوری پایه هوش مصنوعی اشاره کرد و در راستای همین مأموریت‌ها، تاکنون پروژه‌هایی چون سکوی ملی هوش مصنوعی، طراحی دستیار هوش مصنوعی دستگاه‌ها و ایجاد و گسترش بازارگاه داده و اطلاعات در دستور کار دارد.

 بالاخره مسئولیت حکمرانی و هماهنگی ساختاری در حوزه هوش مصنوعی با کدام نهاد خواهد بود؟ علی‌باقر طاهری‌نیا در پاسخ به این سوال با تأکید بر اهمیت راهبری و ظرفیت‌سازی در این حوزه گفت: هوش مصنوعی یک موضوع چندوجهی و بسیار گسترده است که تمامی ابعاد زندگی سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی را در بر می‌گیرد. به همین دلیل، ورود نهادهای مختلف به موضوع، از باب دغدغه‌مندی قابل تقدیر است، اما این تلاش‌ها باید به وحدت راهبری منجر شود.وی افزود: کمتر موضوعی را می‌توان در حوزه فناوری مانند هوش مصنوعی یافت که همه ابعاد مختلف زندگی اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، امنیتی و مسائلی از این دست را تحت‌الشعاع قرار دهد. بنابراین، ورود دستگاه‌های مختلف از باب دغدغه‌مندی قابل تحسین و تقدیر است؛ این نکته اول است. دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: اما نکته دوم این است که در واقع شورای عالی انقلاب فرهنگی، در پیرو رهنمودهای حضرت آقا، خیلی زود و به‌موقع وارد این موضوع شده و برای آن ساز و کار پیش‌بینی کرده و قانون مصوب کرده است. 

طاهری نیا خاطرنشان کرد: در این میان، مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی ظرفیت‌هایی دیده است که نیاز به قانون‌گذاری دارد و مبنای ورود مجلس به این موضوع و تهیه طرح، در واقع تکمیل و به نوعی نگاشت نهادی و تقسیم کار مسئله هوش مصنوعی از طریق قانون‌گذاری در مجلس است. وی در ادامه تاکید کرد که طرح مجلس شورای اسلامی مکمل و در طول سند ملی هوش مصنوعی است که از ارکان آن، سازمان ملی هوش مصنوعی است و موجب تقویت آن می‌شود. این طرح باعث پیش‌بینی تضامین لازم حقوقی برای اجرایی‌سازی این سند نیز می‌شود و بسیار ارزشمند است.دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره تشکیل ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی در دولت نیز توضیح داد و گفت: آنچه اتفاق افتاد در دولت این بود که دولت هم برای ورود سریع به موضوع هوش مصنوعی تدبیری اتخاذ کرد، آئین‌نامه‌ای را مصوب کرد، ستادی را در ذیل معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری پیش‌بینی کرد و کار را نیز آغاز کرده است. ولی نهایتاً این‌ها باید به یک نقطه برسد؛ این امور نمی‌تواند به صورت موازی و پراکنده ادامه یابد.