صد روز با دولت پزشکیان؛ تجربه تلخ در عرصه سیاست خارجی.

صد روز با دولت پزشکیان؛ تجربه تلخ در عرصه سیاست خارجی.

در صد روز اول دولت مسعود پزشکیان، سیاست خارجی که می‌بایست بر مدار «تعامل با دنیا و رفع تحریم‌ها» قرار گیرد زیر ضربات مناقشه خاورمیانه و مبادلات تسلیحاتی با روسیه به مسیر متضادی رفت. همسوشدن پزشکیان با «توهم نگاه به شرق» نیز گشایشی بوجود نیاورده است. روی‌کار آمدن ترامپ نیز وضعیت را لزوماَ آسان‌تر نکرده است.دولت مسعود پزشکیان هفتم مرداد با انجام مراسم تحلیف کار خود را آغاز کرد و حالا صد روز از زمامداری آن می‌گذرد. گرچه حضور تعدادی از زنان و چهره‌های سیاسی وابسته به اقلیت سنی کشور در ساختار دولت و نیز برخی اقدامات غیرراهبردی، جمهوری اسلامی ایران در بخش مثبت کارنامه این دولت قابل مشاهده‌اند ولی هنوز معلوم نیست این گزینش‌ها و اقدامات در کارکرد دولت از جمله در تامین حقوق زنان و اقلیت‌ها و تحقق سایر وعده‌های انتخاباتی پزشکیان تا چه حد موثر واقع شود.این در حالی است که در مجموع، کارنامه دولت با همان برنامه حداقلی و مبتنی بر «وفاق» با سایر بخش‌های بالادستی حکومت هم که در کارزار انتخاباتی پزشکیان مطرح شد، فاصله‌ای عظیم دارد.در عرصه داخلی هنوز از رفع فیلترینگ از شبکه‌های فضای مجازی به عنوان «فوری‌ترین اقدام اجتماعی و اقتصادی» خبر و نشانه‌ای در دست نیست و مقام‌های ریز و درشت دولت با امید دادن به مردم که «بالاخره برداشته می‌شود» آن‌ها را به «صبر و شکیبایی» فرا می‌خوانند.توقف اقدام موسوم به «طرح نور» و خشونت علیه زنان و جوانان هم کماکان رسمیت و موضوعیت نیافته، سهل است که دولت کم‌وبیش در چالش ابلاغ قانون «عفاف و حجاب» قرار دارد .

و دست‌کم به اجرای آن در ادارات و موسسات عمومی روی خوش نشان داده است.تصویب «ای‌ای‌تی‌اف» که می‌تواند انسداد و فلج‌شدگی ارتباطات بانکی ایران با جهان خارج را تا حدودی رفع کند نیز در محاق است و مجمع تشخیص مصلحت نظام به حرف و حدیث‌های دولت در باره این تصویب وقعی نگذاشته است، زیرا به نظر نمی‌آید که علی خامنه‌ای هم نظر مساعدی به این موضوع داشته باشد.در مجموع، دولت پزشکیان همچنان در عمده‌ترین مشکلات کشور، یعنی وضعیت بد اقتصادی و معیشتی، تورم بالا، رکود صنعتی و حل ناترازی‌های انرژی اقدام معناداری انجام نداده و به نظر می‌رسد که قطب‌نما و برنامه معینی هم ندارد. در کنار مقابله با فساد گسترده و رانت‌‌خواری و محدودسازی اقتصاد خصولتی، بخش بزرگی از حل مشکلات اقتصادی در گرو حل مشکلات با جهان خارج است، که در این زمینه هم تحول خاصی رخ نداده است به عبارت دیگر، در عرصه سیاست خارجی در بر همان پاشنه سابق می‌چرخد و و کارنامه دولت پزشکیان کم‌وبیش تهی مانده است.شاید اتفاقی تصادفی بود که روز شروع به کار دولت چهاردهم با حمله به اقامتگاه اسماعیل هنیه، رهبر گروه افراطی حماس، در تهران مصادف شد و به گونه‌ای نمادین به یاد آورد که مناقشه با اسرائیل مشکل محوری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است که بدون حل آن سایر مشکلات در این عرصه هم شاید قابل حل نباشند.در این صد روز، جمهوری اسلامی یک حمله و ضدحمله مستقیم با اسرائیل را تجربه کرده است که اگر خبرها درست باشد، ضدحمله اسرائیل ضربه‌ای موثر به توان نظامی و دفاعی ایران زده است. به عبارت دیگر، جمهوری اسلامی در تمامی دهه‌های گذشته سعی داشت که مقابله با اسرائیل، «محاصره این کشور» و نفی موجودیت آن را عمدتاَ از طریق گروه‌های نیابتی یا هم‌پیمان خود به پیش ببرد و درگیری مستقیمی با اسرائیل نداشته باشد. در بطن و متن حمله هفتم اکتبر به اسرائیل و جنگ غزه در یک سال گذشته اما، نه تنها نیروهای هم‌پیمان تهران ضرباتی اساسی متحمل شده‌اند .

و نابودی بخش بزرگی از کادر رهبری و توان تهاجمی آن‌ها را در پی داشته، بلکه خود جمهوری اسلامی نیز مستقیم و غیرمستقیم زیرضرباتی قرار گرفته است. که لزوماَ توان تداوم حملات و ضدحملات پینگ‌پنگی اخیر را نخواهد داشت.البته اسرائیل از ضرباتی که به جمهوری اسلامی و هم‌پیمانانش وارد کرده است هنوز بردی استراتژیک به دست نیاورده و بدون گردن نهادن به راه‌حلی منصفانه و عادلانه برای حل معضل تاریخی فلسطینی‌ها پیروزی راهبردی، «ایجاد خاورمیانه جدید» و دستیابی به امنیتی پایدار همچنان برایش توهم و دور از دسترس خواهد بود. ولی ضربات یادشده و تاکیدی که این ضربات بر ناترازی در معادلات قدرت میان تهران و هم‌پپیمانانش از یک سو و اسرائیل و متحدانش از سوی دیگر داشته‌اند برای تهران اساسی‌تری از آن بوده‌اند که بتواند در عمل و حتی در میان‌مدت به شعارها و گفتمان منطقه‌ایش ادامه دهد.کشتار وسیع و وضعیت فاجعه‌آمیز در غزه و لبنان ناشی از نوع رویکرد نظامی اسرائیل هم مشروعیتی برای مواضع تهران به وجود نیاورده و لزوم تغییر این مواضع را بلاموضوع نکرده است. هنوز البته از تهران و از هسته سخت قدرت همان شعارهای سابق در مورد اسرائیل و نابودی آن به گوش می‌رسد و هنوز هم اخبار مربوط به مقابله‌های نظامی و غیرمتقارن حزب‌الله و حماس و حوثی‌ها (با یا بدون هماهنگی یا تهران) در رسانه‌های جمهوری اسلامی در ابعاد وسیع بازتاب می‌یابند، بدون آن که این عملیات لزوماً در عرصه معادلات واقعی قدرت تغییر اساسی ایجاد کند یا تهران را به هدف خود در نابودی اسرائیل نزدیک سازد.دولت پزشکیان هم روایتی متفاوت را در این زمینه نمایندگی نمی‌کند. و هنوز هم صداهایی در میان اصلاح‌طلبان که در دعوت به تمکین به حقوق بین‌الملل و مصوبات سازمان ملل در مورد مناقشه خاورمیانه بلندتر و بلندتر می‌شود با تهدید و ارعاب و سرکوب روبرو هستند. با این همه به نظر می‌رسد که روند معادلات در منطقه و سیاست جمهوری اسلامی ایران در وضعیتی قرار گرفته که بدون یک چرخش محسوس قابل تداوم نیست. بروز دور دیگری از حملات رفت‌وبرگشت میان ایران و اسرائیل به معنای نفی این گزینه نیست، بلکه می‌تواند وقوع آن را تسریع کند.