«عقب‌نشینی تاکتیکی» به جای «نرمش قهرمانانه»؟ چشم‌انداز تغییر در سیاست خارجی ایران.

 

«عقب‌نشینی تاکتیکی» به جای «نرمش قهرمانانه»؟ چشم‌انداز تغییر در سیاست خارجی ایران.

تنها چند روز پس از آن‌که علی خامنه‌ای روز ۲۴ مرداد از «عقب‌نشینی تاکتیکی» سخن گفت، رهبر جمهوری اسلامی در سخنرانی دیگری در جمع اعضای کابینه مسعود پزشکیان «تعامل با دشمن» را تحت شرایطی «بلامانع» خواند.خامنه‌ای در جمع گروهی که «دست‌اندرکاران ستاد کنگره ملی شهدای استان کهگیلویه و بویراحمد» خوانده شده، گفته بود: «عقب‌نشینی غیرتاکتیکی در هر میدانی غضب الهی را به دنبال دارد اما گاهی عقب‌نشینی تاکتیکی است و آن عیبی ندارد چرا که عقب‌نشینی هم مانند پیشروی یک تاکتیک است.»او سپس در نخستین دیدار خود با اعضای کابینه دولت مسعود پزشکیان درباره «بلامانع بودن تعامل با دشمن» چنین گفت: «به دشمن امید نبندید. برای برنامه‌هامون منتظر موافقت دشمنان نمانید. این البته منافاتی ندارد با این‌که با همان دشمن در مواردی تعامل هم بکنید. این مانعی ندارد.»رهبر جمهوری اسلامی ایران در حالی چنین اظهاراتی را به زبان آورد که تنها چند صندلی آن‌طرف‌تر عباس عراقچی به عنوان وزیر خارجه نشسته بود. کسی که از او تحت عنوان یکی از چهره‌های کلیدی حصول توافق هسته‌ای برجام نام برده می‌شود که حاصل تعامل و گفتگوی جمهوری اسلامی با قدرت‌های جهانی و به ویژه ایالات متحده بود.

عباس عراقچی از زمان آغاز کار به عنوان وزیر خارجه جدید در چندین اظهار نظر از تمایل تهران برای آغاز گفتگوهای هسته‌ای گفته است. او هرچند ابتدا تلویحاً برجام را با همان مختصات پیشین «غیرقابل احیا» خواند اما در عین حال تأکید کرد که دولت جدید قصد ندارد در مذاکرات «رفع تحریم‌ها، «تعلل بی‌مورد» انجام دهد.تمام این‌ها در حالی مطرح می‌شود که محمد جواد ظریف، پس از یک رفت‌وآمد، مجدداً کار خود را به عنوان «معاون راهبردی رئيس‌جمهور» آغاز کرده است. کسی که بارها از لزوم «مدیریت کردن اختلافات» با ایالات متحده سخن گفته است.آقای ظریف در جریان کمپین انتخاباتی مسعود پزشکیان نقش پررنگی داشت، به ویژه در سال‌های بعد از وزارت خارجه‌اش در گفتگوهای متعدد تأکید کرده که نباید اجازه داد اختلافات با آمریکا جنبه امنیتی پیدا و به تنش منجر شود.تمام این تحولات، اظهارنظرها و رفت‌وآمدها چه پیامی دارد؟ آیا رهبران جمهوری اسلامی تصمیم گرفته‌اند تغییری در سیاست خارجی خود اعمال کنند؟حمیدرضا عزیزی، متخصص سیاست خارجی ایران، در این خصوص به رادیو فردا می‌گوید: «به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی ایران با توجه به مجموعه اتفاقات منطقه‌ای و بین‌المللی به این نتیجه رسیده که فضا و فرصتی را برای گفتگو فراهم سازد و این در حالی است که مجموعه تحولاتی را در چشم‌انداز داریم که می‌تواند اثرات مهمی روی ایران داشته باشد.»این کارشناس سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران می‌افزاید: «احتمال گسترده‌تر شدن جنگ در منطقه، چشم‌انداز بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و همچنین در پیش بودن .

 تاریخ انقضای بندهای غروب برجام در اکتبر سال آینده که می‌تواند باعث شود اعضای باقی‌مانده برجام پیش از رسیدن آن تاریخ به سمت فعال کردن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران برود مهم‌ترین مولفه‌های بین‌المللی در این رابطه به شمار می‌روند. عواملی که به باور من می‌توانند باعث شوند تهران گفتگو با کشورهای غربی را به عنوان یک رویکرد در دستور کار خود قرار دهد.»اما این نخستین بار نیست که خامنه‌ای از «تعامل موردی با دشمن» سخن می‌گوید. هرچند بسیار به صحبت‌های او در قالب «نرمش قهرمانانه» رهبر جمهوری اسلامی که در نهایت به توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ انجامید اشاره می‌کنند اما خامنه‌ای حتی در دولت ابراهیم رئیسی هم از تعامل با دشمن گفته بود، اما در نهایت تغییری عملی در رویکردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ایجاد نشد.همین مسئله به علاوه پیچیده‌تر شدن محیط منطقه‌ای و البته شرایط پیچیده فضای سیاسی ایالات متحده و در پیش بودن انتخابات ریاست‌ جمهوری در این کشور باعث می‌شود تا بسیاری با احتیاط بیشتری در خصوص احتمال مشاهده یک تغییر واقعی در رویکردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی سخن بگویند. هرچند نفس حضور کسانی چون عباس عراقچی، جواد ظریف و مسعود پزشکیان به جای مسئولان ارشد دولت ابراهیم رئيسی می‌تواند روزنه‌هایی را از احتمال گشایش در مناسبات تهران و پایتخت‌های غربی بگشاید اما حتی اگر تهران هم چنین قصدی داشته باشد.