ایران در آستانۀ انتخابات؛ از انسداد سیاسی تا بی‌ اعتنایی هنرمندان .

 

ایران در آستانۀ انتخابات؛ از انسداد سیاسی تا بی‌اعتنایی هنرمندان.

چهاردمین انتخابات ریاست‌ جمهوری در ایران در حالی برگزار می‌شود که این کشور ۸۵ میلیون نفری بابحران‌های متعدد روبه‌روست.نامزدهای انتخابات وعده‌های مختلفی را مطرح کرده‌اند، اما این که رئیس‌جمهور بعدی چه میزان در حل این بحران‌ها موفق باشد، جای پرسش است.در این جا نگاهی کلی به وضعیت ایران از نظر سیاست خارجی، سیاست داخلی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می‌اندازیم:ایران که در زمان حکومت پهلوی روابط نزدیکی با غرب و روابط حسنه‌ای با کشورهای منطقه داشت، با وقوع انقلاب دچار بحران در دیپلماسی خود شد.علاوه بر قطعی روابط تهران با اسرائیل و آمریکا که سابقه‌ای به اندازه تقریبا عمر خود جمهوری اسلامی دارد، روابط دیپلماتیک ایران در دهه‌های اخیر با تعدادی از کشورها از جمله کانادا نیز قطع شده و دوره‌های پرتنشی را نیز در روابط با برخی دیگر کشورها مثل عربستان سعودی و بریتانیا پشت سر گذاشته است.تنش‌ها در روابط خارجی ایران تا روزهای پیش از انتخابات کنونی نیز ادامه داشته و حتی جنگ غزه در ماه‌های اخیر به تنش‌های نظامی میان جمهوری اسلامی و اسرائیل منجر شد.جمهوری اسلامی چند ماه مانده به انتخابات، در اقدامی بی‌سابقه به داخل خاک اسرائیل حمله کرد.کانادا که به تازگی سپاه پاسداران را در فهرست گروه‌های تروریستی خود قرار داده، به جمهوری اسلامی اجازه برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ایران برای ایرانیان ساکن کانادا را نداده است.

علاوه بر کانادا، عربستان سعودی نیز تصمیم مشابهی را در مورد زائران ایران در مکه و مدینه اتخاذ کرده و این امر نشان‌دهنده تداوم تنش‌ها میان ریاض و تهران، با وجود بازگشایی سفارت‌های دو کشور ارزیابی شده است.جمهوری اسلامی با برنامه‌های هسته‌ای، موشکی و پهپادی خود نگرانی جامعه بین‌المللی را برانگیخته و چند هفته پیش از انتخابات، قطعنامه‌ای علیه جمهوری اسلامی در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تصویب رسید.همچنین تهران با حمایت از گروه‌های مسلح در منطقه، نارضایتی‌های عمیقی را در میان همسایگان خود به وجود آورده است.دولت جمهوری اسلامی در دوره‌هایی به سیاست «تنش‌زدایی» در عرصه دیپلماسی خود روی آورد، اما علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی به ویژه در سال‌های پس از خروج آمریکا از برجام، بر تداوم فعالیت‌های منطقه‌ای، سیاست دوری از غرب و تلاش برای نزدیکی به روسیه و چین تاکید کرده است.عضویت در سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس، از تلاش‌های جمهوری اسلامی در جهت نزدیکی به چین و روسیه است، اما محمدباقر قالیباف نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری در مناظرات انتخاباتی اذعان کرد که عضویت تهران در این سازمان‌های تحت سیطره چین و روسیه، عواید خاصی برای جمهوری اسلامی نداشته است.جمهوری اسلامی در داخل کشور با بحران مشروعیت مواجه است و برخی مقامات پیشین از جمله معصومه ابتکار در هفته‌های اخیر از وجود «انسداد سیاسی» در ایران سخن گفتند.

این انسداد سیاسی تا حدود زیادی به دلیل ساختار قدرت در ایران و اختیارات بیش از حد رهبر است.مرگ ابراهیم رئیسی نه تنها موجب برگزاری انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری در ایران شد، بلکه بار دیگر موضوع جانشینی علی خامنه‌ای را به این دلیل که بسیاری از تحلیلگران، مرگ او را «قریب‌الوقوع» می‌دانند، مطرح کرد.از رئیسی به عنوان یکی از نامزدهای احتمالی رهبری آینده نام برده می‌شد.قدرت اصلی در جمهوری اسلامی در دست رهبر است و رهبر می‌تواند با استفاده از ابزارها و نهادهایی که تحت کنترل خود دارد، جهت‌ و سمت‌وسوی هرگونه انتخابات در ایران را مشخص کند.رهبر کنونی جمهوری اسلامی در بیش از سه دهه گذشته، بیش از هر چیز، به سپاه پاسداران، بازوی نظامی ایدئولوژیک خود تکیه کرده و نفوذ این نهاد را که از سوی آمریکا نیز به عنوان یک گروه تروریستی طبقه‌بندی شده، در حوزه‌های مختلف گسترش داده است.رهبر جمهوری اسلامی همچنین از طریق قوه قضاییه و نیروهای قهریه و امنیتی، به سرکوب احزاب، بازداشت فعالان سیاسی و محروم کردن شهروندان از حق آزادی تجمع و بیان می‌پردازد.هنوز میرحسین موسوی و مهدی کروبی، از مقامات پیشین جمهوری اسلامی و دو نامزد معترض به نتیجه انتخابات سال ۸۸ در حصر خانگی هستند.

تعدادی از فعالان و تحلیلگران سیاسی از جمله مصطفی تاجزاده و صادق زیباکلام در زندان به سر می‌برند و صلاحیت بسیاری از چهره‌های مطرح سیاسی برای نامزدی در انتخابات از سوی شورای نگهبان رد شده است.در عرصه عمومی نیز، میزان مشارکت مردم در انتخابات، بر اساس آمارهای آخرین انتخاباتی که برگزار شد (انتخابات مجلس در اسفندماه گذشته)، به پایین‌ترین میزان طی دوران جمهوری اسلامی رسیده است.رهبر جمهوری اسلامی در سخنرانی خود در آستانه انتخابات اعلام کرده که مشارکت مردم در انتخابات موجب «سرافرازی» جمهوری اسلامی ایران خواهد شد.اما پس از این اظهارات، محمد فاضلی از هواداران یکی از نامزدهای انتخابات، در پیامی نوشت که «حکومت‌ها با حل کردن مسائل، مشروعیت کسب می‌کنند نه با رأی».او با اشاره به ناکامی دولت‌های پیشین افزود: «اگر رأی، مسأله حل نکند، مشروعیتی هم نمی‌آورد. بر عهده حکومت است که رأی را به حل مسائل منتهی کند، والا ده‌ها میلیون رأی هم دود می‌شود.»با وجود درخواست رهبر جمهوری اسلامی و دیگر مقامات برای مشارکت گسترده در انتخابات، کارزار تحریم انتخابات کنونی جدی و پررنگ است.اقتصاد ایران به دلیل رفتارها و سیاست‌های جمهوری اسلامی، اکنون تحت شدیدترین تحریم‌های آمریکا و دیگر تحریم‌ها قرار گرفته است.